سدیم

سدیم (Na+)

کاتیون اصلی مایع خارج سلولی سدیم (Na+) است. از آنجایی که سدیم تاثیر قوی بر فشار اسمزی دارد، نقش مهمی در تنظیم مایعات ایفا می کند. همانطور که سدیم جذب می شود، آب نیز از طریق اسمزی به دنبال آن جذب می شود. در حقیقت، سطح سدیم بیشتر توسط حجم مایعات و اسمولاریته مایعات بدن تنظیم می شود تا مقدار سدیم موجود در بدن. همانطور که قبلا ذکر شد، ANH و آلدسترون سطح مایعات را مستقیما تحت تاثیر بازجذب یا دفع سدیم کنترل می کنند.دانشمندان از سال ۱۹۳۷ دریافتند که سدیم یک عنصر ضروری برای بدن است . سدیم مهمترینالکترولیت موجود در بدن می باشد . الکترولیت ها عناصری هستند که در بدن وظیفه تنظیم غلظت آب بدن، ثبات اسیدیته بدن و بسیاری از اعمال دیگر را بر عهده دارند. سدیم بیشتر در مایعی که اطراف سلول های بدن را فراگرفته، موجود است.

با مصرف نمک که از دو جزء کلر و سدیم تشکیل شده است، سدیم وارد بدن شده و به راحتی ازطریق دستگاه گوارش جذب می شود. اغلب سدیم مصرف شده ( ۹۵ درصد) بیشتر از نیاز بدن است که از طریق کلیه ها دفع می شود. تنظیم میزان سدیم موجود در بدن توسط سیستم دقیقی انجام می شود. این سیستم به وسیله یک هورمون به نام آلدوسترون کنترل می شود. این هورمون ازغدد فوق کلیوی ترشح می شود. با کاهش میزان سدیم در بدن، ترشح آلدوسترون افزایش می یابد که باعث جذب بیشتر سدیم از روده ها ومانع دفع سدیم از کلیه می شود. در صورتیکه با مصرف زیاد نمک میزان سدیم در بدن بالا برود، بخش مربوط به تشنگی در مغز تحریک شده ، فرمان تشنگی را صادر می کند. در این صورت فرد احساس نیاز به آب پیدا کرده و با مصرف آب غلظت سدیم بدن کم می شود.

نقش سدیم در بدن

در جلوگیری از ناتوانی در گرما و آفتاب زدگی مؤثر است.

عمل اعصاب و عضلات را تقویت میکند, در منقبض شدن عضلات مؤثر است.

آب بدن را تنظیم می کند، در نتیجه با افزایش یا کاهش مصرف آب ، بدن دچار تورم یا خشکی نمی شود.

به هدایت امواج عصبی کمک می کند.

با وجود سدیم میزان ثبات اسیدی – بازی بدن حفظ می شود یا به عبارتی سدیم در تنظیم PH بدن مؤثر است.

یک نقش جالب سدیم این است که موجب جذب بهتر قندهای ساده و اسیدهای آمینه که اجزاء تشکیل دهنده مواد نشاسته ای و پروتئین ها هستند، می شود.

سدیم در شیره های گوارشی که موجب هضم غذا می شوند، وجود دارد .

سدیم در استخوان ها نیز موجود است.

میزان نیاز به سدیم

روزانه ۲۰۰ میلی گرم سدیم، حداقل نیاز یک فرد بالغ را برآورده می کند. معمولاً افراد خیلی بیشترازاین میزان و به طور متوسط ۷ تا ۱۱ گرم در روز ، نمک مصرف می کنند که از این طریق ۴ گرم سدیم روزانه دریافت می شود. مهمترین منبع دریافت سدیم، نمک است، ولی به طور طبیعی در بعضی از مواد غذایی مثل گوشت ها و سبزیجات نیزموجود است. غذاهای آماده و کنسرو شده، مقدار زیادی نمک دارند. از اینرو به افراد دچار فشار خون بالا توصیه می شود، مواد غذایی کنسرو و فرآیند شده را مصرف نکنند.

 کاهش و افزایش مصرف سدیم

مقدار نرمال سدیم خون ، ۱۳۶ تا ۱۴۵ میلی اکی والان در لیتر است. اگر میزان سدیم خون کمتر از این مقدار شود فرد دچار عارضه ای بنام هیپوناتریومی می شود و اگر بیشتر از این مقدار شود دچار هیپرناتریومی خواهد شد. علائم کمبود سدیم در بدن سستی، انقباض عضلانی، خستگی و گیجی و افت فشار خون است. با افزایش مقدار سدیم خون، فشار خون بالا رفته ، خطر بیماری های قلبی-عروقی، سکته و آسیبهای قلبی وجود دارد. برای کاهش احتمال بروز این عوارض به افراد توصیه می شود منابع پتاسیم، کلسیم و منیزیم را بیشتر دریافت کنند. در مواردی چون استفراغ پیاپی، اسهال و یا تعرق بیش از حد ، دفع سدیم افزایش یافته در نتیجه نیاز به مصرف سدیم نیز بیشترمیشود. افرادی که برای درمان افسردگی، لیتیم مصرف می کنند نباید رژیم محدود از سدیم بگیرند. توانایی بدن دردفع سدیم از کلیه ها محدود است. بنابراین مصرف زیاد و طولانی مدت سدیم، موجب تجمع میزان اضافی آن در بدن شده و در سنین بالاتر، فرد دچار عارضه فشار خون خواهد شد. پس بهتراست قبل از مصرف یک ماده غذایی، بر چسب آن را مطالعه کنید تا مطمئن شوید سدیم زیادی ندارد .

منابع

۱٫The importance of mineral elements for humans, domestic animals and plant O. Soetan1*, C. O. Olaiya2 and O. E. Oyewole

۲٫The importance of minerals in human nutrition: Bioavailability, food fortification, processing effects and nanoencapsulation Seyed Mohammad Taghi Gharibzahedi, Seid Mahdi Jafari

۳٫http://bio1.ir/blag/academic-fields/physiology/153-water-and-electrolytes.html