PaO₂ یا فشار جزئی اکسیژن خون شریانی یکی از شاخص‌های مهم ارزیابی اکسیژناسیون است. مقدار PaO₂ در افراد سالم معمولاً با افزایش سن کاهش می‌یابد، اما این کاهش به‌تنهایی به معنای بیماری ریوی یا هیپوکسمی نیست. ارتفاع از سطح دریا، وضعیت بدن و بیماری‌های زمینه‌ای نیز بر نتیجه اثر می‌گذارند.
یکی از دلایل کاهش PaO₂ با افزایش سن، تغییر تدریجی عملکرد دستگاه تنفسی است. با افزایش سن، خاصیت ارتجاعی ریه تغییر می‌کند، بسته‌شدن زودتر برخی راه‌های هوایی کوچک افزایش می‌یابد و تطابق تهویه و پرفیوژن می‌تواند ضعیف‌تر شود. در نتیجه، اختلاف اکسیژن آلوئولی و شریانی افزایش می‌یابد و انتقال اکسیژن از ریه به خون ممکن است اندکی کاهش پیدا کند. این تغییرات در افراد سالم نیز دیده می‌شوند.
به همین دلیل، تفسیر آزمایش گازهای خون شریانی در سالمندان باید با توجه به سن انجام شود. تست ABG اطلاعاتی درباره PO₂، PCO₂ و pH فراهم می‌کند و برای ارزیابی اکسیژناسیون کاربرد دارد. بلادگاز آنالایزر یا دستگاه گازهای خونی برای اندازه‌گیری این شاخص‌ها استفاده می‌شود. دستگاه ABG برای نمونه شریانی به کار می‌رود، در حالی که دستگاه VBG برای تست VBG و بررسی گازهای خون وریدی استفاده می‌شود؛ PO₂ شریانی و وریدی نیز قابل جایگزینی مستقیم نیستند.
یک عدد ثابت را نمی‌توان برای تمام سنین به عنوان حد طبیعی PO₂ در نظر گرفت. در یک مطالعه روی افراد بالای ۷۰ سال بدون بیماری مهم قلبی یا تنفسی، میانگین PaO₂ حدود ۷۷ میلی‌متر جیوه در مردان و ۷۳٫۵ میلی‌متر جیوه در زنان گزارش شد. مطالعات دیگر نیز کاهش PO₂ با افزایش سن را نشان داده‌اند، هرچند مقدار آن یکسان نبوده است. بنابراین نتیجه ثبت‌شده توسط دستگاه بلادگاز باید همراه با سن بیمار، شرایط نمونه‌گیری، ارتفاع و وضعیت بالینی تفسیر شود.
تکرار اندازه‌گیری اهمیت دارد؛ زیرا یک مقدار PO₂ به‌تنهایی همیشه کافی نیست. آزمایش گازهای خون شریانی و تست ABG زمانی ارزشمندتر هستند که نتیجه آنها با علائم و سایر یافته‌های بالینی مقایسه شود. دستگاه گازهای خونی و بلادگاز آنالایزر ابزارهایی برای به‌دست‌آوردن این داده‌ها هستند و انتخاب تست ABG یا تست VBG باید بر اساس پرسش بالینی انجام شود.
در نتیجه، کاهش PaO₂ با افزایش سن بخشی از تغییرات فیزیولوژیک شناخته‌شده سیستم تنفسی است، اما نباید هر کاهش PO₂ را طبیعی تلقی کرد. تفسیر صحیح نیازمند توجه هم‌زمان به سن، شرایط اندازه‌گیری و وضعیت بالینی فرد است. استفاده صحیح از دستگاه ABG، دستگاه VBG و دستگاه بلادگاز می‌تواند داده‌های لازم برای این ارزیابی را فراهم کند.
دستگاه بلادگاز آنالایزر تکنومدیکا ژاپن که از بیش از ۲۰ سال پیش در ایران به فروش می‌رسد، به عنوان پرفروش‌ترین دستگاه بلادگاز ایران، سنجه‌های متفاونی از سطح اکسیژن خون به کاربر ارائه می‌دهد.
منابع:
- Hardie JA, et al. Reference values for arterial blood gases in the elderly. Chest. 2004;125(6):2053-2060. DOI: 10.1378/chest.125.6.2053.
-
Sorbini CA, et al. Arterial oxygen tension in relation to age in healthy subjects. Respiration. 1968;25(1):3-13.